Αυτοί που μιλούν για αυτονομία δεν είναι Κρητικοί Συνέντευξη του Ψαραντώνη στην εφημερίδα «Ελεύθερος Κόσμος»

 «Αυτοί που μιλούν για ανεξαρτησία δεν είναι Έλληνες, αλλά ξένοι».

• Ψαραντώνης: «Ο πατριωτισμός σήμερα βάλλεται».

• Για τον Ψαραντώνη, ο πατριωτισμός του Βενιζέλου λείπει από τους σημερινούς πολιτικούς.

Γεννημένος στα Ανώγεια της Κρήτης το 1939, ο Ψαραντώνης
(Αντώνης Ξυλούρης) είναι ο μικρότερος αδελφός του αείμνηστου Νίκου Ξυλούρη. Κατάγεται από μια μουσική, αλλά και ιστορική οικογένεια που πολέμησε τους Τούρκους, γεγονός στο οποίο οφείλει, το παρατσούκλι «Ψαραντώνης». Ένας από τους ανθρώπους που τον «ανακαλύψανε» ήταν ο Μάνος Χατζιδάκις που τον βράβευσε το 1979 στον Μουσικό Αύγουστο της Κρήτης ως κορυφαίο λυράρη της Κρήτης. Δημοφιλής στα ξένα φεστιβάλ, ο Ψαραντώνης βιώνει κάθε στιγμή τους μύθους της Κρήτης, είτε τραγουδά για τον Δία, είτε για τους Κουρήτες. Άνθρωπος με πατριωτικές απόψεις, μας έδωσε μια συνέντευξη λίγες ώρες πριν ανέβει στην σκηνή του Ηρωδείου.

Ψαραντώνη, πως νοιώθεις που αύριο παίζεις στο Ηρώδειο;

Νοιώθω ότι πρέπει να παίξω καλά και να τραγουδήσω καλά. Υπάρχει και ο σεβασμός στον χώρο γιατί έτσι πρέπει σε τέτοιες περιπτώσεις.

Τόσα χρόνια νομίζω ότι σε είχαν στην απ’ έξω.

Ναι. Δεν το συζητάμε. Τώρα λένε: «Τώρα είμαστε άλλοι. Ξέρουμε τι κουβαλάς και τι έχεις προσφέρει».

Πιστεύεις ότι η Ελληνική πολιτεία σέβεται την Παράδοση;

Εξαρτάται από τον άνθρωπο. Αν σέβεται ή δεν σέβεται τον εαυτό του. Αν σέβεσαι τον εαυτό σου, σέβεσαι τους άλλους και σέβεσαι και την Παράδοση

Πως ξεκίνησες να ασχολείσαι με την μουσική;

Από το δημοτικό. Τότε ήταν ο Νίκος ο αδελφός μου που είχε ωραία φωνή και έπαιζε ωραία. Και κάποτε ο δάσκαλος του έλεγε για μένα: «Δάσκαλε το κοπέλι θέλει λύρα και δεν με ξεφορτώνεται» Και εκείνος του λέει: «Γιωργή, πάρε του μια λύρα και θα με θυμηθείς» Έτσι μου πήρε μια λύρα και άρχισα να παίζω. Κάνουν τώρα όλοι αυτοί σήμερα, έναν Νίκο. Όχι δεν κάνουν.

Πως ήταν να είσαι ο αδελφός του Νίκου Ξυλούρη;

Αυτός τα είχε όλα τα προσόντα και λύρα φοβερή και φωνή ωραία. Εγώ δεν είχα όλα τα προσόντα. Αυτός τα είχε. Την λεβεντιά του, το περπάτημα του, την σοβαρότητα του. Δεν ήταν να λέει «Εγώ και εγώ». Όποιοι τα λένε αυτά είναι κενοί και να πάνε κρυφτούν.

Το πρόσθεμα «Ψαρό» από πού βγαίνει; Εννοώ όλοι οι Ξυλούρηδες ονομάζεστε Ψαρονίκος, Ψαραντώνης κ.λπ
.
Τον παππού μου τον λέγανε Νίκο. Πολέμησε τους Τούρκους και τους έκανε να τον τρέμουν σαν ψάρια. Έτσι τον ονόμασαν Ψαρόνικο.

Αυτό σημαίνει ότι έχετε μια πατριωτική παράδοση στην οικογένεια. Τι σημαίνει για σας Πατριωτισμός σήμερα;

Να είσαι πατριώτης και να υπηρετείς και να σέβεσαι την Πατρίδα σου.

Πιστεύεις ότι βάλλεται ο πατριωτισμός σήμερα;

Έτσι που μας έχουν καταντήσει φυσικά και βάλλεται. Έχουν πάψει και την εθνική παιδεία. Αν μένεις στην Ελλάδα δεν θέλουν να ξέρεις την ιστορία και ποιος είσαι. Εγώ πρέπει να πάω έξω για να ακούσω για την ιστορία μου στα έθνικ φεστιβάλ.

Για πες μου λίγο πάνω σε αυτό.

Στην συνάντηση των πέντε ηπείρων που έγινε στα σύνορα Γαλλίας-Ελβετίας. Εγώ που έπαιζα τελευταίος λέγανε: «Αυτή είναι η τέχνη της Αρχαίας Ελλάδος. Είναι η μουσική από την Κρήτη, το νησί των Θεών». Οι δραβίδες, οι προ-Μινωΐτες, οι πρώτοι Έλληνες έδωσαν την μουσική στον κόσμο. Οι δραβίδες είχαν στόλο, μουσική και θέατρο. Αυτοί γύριζαν τον κόσμο και είχαν φτιάξει την λύρα που μετά έπαιζε ο Απόλλων, τα τύμπανα των Κουρήτων και τους αυλούς.

Μιας και μίλησες για τους Κουρήτες, είχες γράψει και ένα τραγούδι για τον Δία. Πως προέκυψε αυτό;
Την Κνωσσό την έλεγαν μυθολογία. Εσύ τι πιστεύεις;

Ότι είναι ιστορία.
Φυσικά και είναι ιστορία αληθινή. Η μυθολογία είναι τα παραμύθια του λαού. Ο Δίας, ο Απόλλων, ο Ορφέας, ο Μέγας Αλέξανδρος, ο Όμηρος, ο Καζαντζάκης, ο μεγάλος ο Κορνάρος. Όλοι αυτοί ήταν υπαρκτοί.

Το «Ιδαίον Άνδρον» πως σου προέκυψε;

Είδα τον Ψηλορείτη και εμπνεύσθηκα. Αυτό είναι ιστορία και τραγωδία. Όχι τραγούδια για μάγκες και να μην πω τι άλλο.

Την εκτίμηση που έχεις στα ξένα φεστιβάλ, την είχες εδώ;

Από τον κόσμο ναι, αλλά από τους πολιτικούς ποτέ. Θεός φυλάξει. Καμία συμπαράσταση. Έξω ο κάθε μουσικός έχει την συμπαράσταση του Υπουργείου Πολιτισμού. Εκεί είναι υποχρεωμένος ο υπουργός να συμπαρίσταται. Εδώ σε άλλους συμπαρίστανται. Εδώ είμαι μόνος στον δρόμο μου. Γιατί; Δεν ξέρω, ψάξτο. Εδώ πάντα με κυνηγούσαν οι προδότες.

Το 1991 είχε κυκλοφορήσει ένας δίσκος σου, το «Ο Γιος του Ψηλορείτη» (Son Of Psiloritis) στην μεγάλη γερμανική «έθνικ» εταιρία World Network. Πως προέκυψε;

Αυτός ήταν από ένα φεστιβάλ του ZDF του κρατικού καναλιού της Γερμανίας. Τότε το 1982 γύριζαν κάποιοι Γερμανοί τις διάφορες χώρες για να ακούσουν μουσικούς για το φεστιβάλ. Ήμουν εγώ τότε στο Ηράκλειο και έπαιζα την λύρα και με άκουσαν. Εγώ τους είχα ξεχάσει. Έρχονται λοιπόν μια δεύτερη φορά μετά από ένα μήνα. Την τρίτη φορά που ήρθαν είχαν αποφασίσει να διαλέξουν εμένα από την Ελλάδα. Ήρθαν λοιπόν και με χαιρετήσανε. Και έτυχε να είναι εκεί ένας συγγενής μου Μιχάλης Ξυλούρης από τα Ανώγεια, που μένει μόνιμα στην Γερμανία και του λέω «Μιχάλη, έλα εδώ να μου μεταφράσεις». Και μου εξηγεί: «Είναι από ένα μεγάλο φεστιβάλ του ZDF, της Γερμανικής κρατικής τηλεόρασης και θέλουν να σε ακούσουν για το φεστιβάλ». Μου λένε λοιπόν οι Γερμανοί: «Θα σου κάνουμε τα εισιτήρια για την Γερμανία, για να έρθεις για μια συναυλία στο ZDF πριν από το φεστιβάλ. Το φεστιβάλ είναι του χρόνου, αλλά θέλουμε να έρθεις να σε ακούσει και ο κόσμος». Πάω λοιπόν στο ZDF και τους αρέσω. Την επόμενη χρονιά πάω στο φεστιβάλ και παίζω και από εκεί κυκλοφόρησε ο δίσκος σε όλο τον κόσμο.

Ένας δίσκος σου που έχω «λιώσει» από το παίξιμο είναι το «Παλιό κρασί οι σκέψεις μου». Αυτός ο δίσκος δεν είναι ο τυπικός δίσκος κρητικής μουσικής. Είναι πολύ αυτοσχεδιαστικός και σε κάποια σημεία είναι σαν ακούω κρητική τζαζ. Θέλω να σε ρωτήσω λοιπόν: Τι σημαίνει για σένα η Παράδοση και τι αυτοσχεδιασμός;

Αυτός είναι ένας καινούργιος τρόπος παιξίματος. Η παράδοση δεν είναι όπως τα βρήκαμε έτσι να τα παίζουμε. Να τα παίζουμε και να μην τα χαλούμε. Αν μπορούμε να τα κάνουμε καλύτερα. Αλλιώς να μην τα αγγίζουμε. Αλλά η μουσική δεν είναι στάσιμη. Πρέπει να βγάζεις και πράγματα καινούργια και τα οποία δεν είναι ούτε πεντοζάλη, ούτε πηδηχτός, ούτε συρτός. Είναι κομμάτια που είναι καινούργια στην μουσική. Οι χορογράφοι έξω κάνουν χορογραφίες πάνω στην μουσική που γράφω. Όπως ο Μπεζάρ στην Γαλλία. Ο Μπεζάρ με είχε καλέσει κάποτε σε μια παράσταση που έκανε στο Ηράκλειο πάνω σε κομμάτια μου.
Η μουσική δεν έχει άκρη. Αν ακούσεις ένα κομμάτι είτε δικό μου, είτε παλιότερο, ποτέ δεν είναι το ίδιο. Έχει τόσα στολίσματα που δεν ακούγεται ποτέ ίδιο. Το συναισθήματα του καλλιτέχνη δεν μπορούν να μπουν σε χαρτί.

Να γυρίσουμε πίσω στην πολιτική. Τι γνώμη έχεις για την οικονομική κρίση;

Τι γνώμη να έχω; Οι πολιτικοί φταίνε για την κρίση και έχουν το θράσος να μας βγάζουν λόγους. Οι άλλοι λέγανε: «Παραλάβαμε χάος». Αυτοί εδώ λένε: «Παραλάβαμε χάος». Τα δικά τους χάλια τα παλιά δεν τα θυμούνται;
Δεν υπάρχουν πια μεγάλοι πολιτικοί σαν τον Βενιζέλο.
Μην κάνεις συγκρίσεις με τον Βενιζέλο. Εκείνος ήταν πατριώτης.

Τα τελευταία χρόνια πολλοί μιλάνε για ανεξαρτησία της Κρήτης και οραματίζονται απόσχιση για το 2012. Εσύ τι γνώμη έχεις το θέμα;

Γιατί το λένε; Πιστεύουν ότι θα είναι καλύτερα; Όχι. Εγώ πιστεύω ότι έτσι θα γίνουμε σαν την Κύπρο. Κάποιος θα έρθει και θα μας καταλάβει. Πρέπει να δούμε ποιοι είναι αυτοί που το λένε; Είναι Κρητικοί; Δεν νομίζω. Το θέμα είναι ότι δεν ξέρουμε τι σκοπό έχουν. Αυτό πρέπει να ψάξουμε.

Η συνέντευξη δόθηκε στον Γιώργο Πισσαλίδη και δημοσιεύθηκε στο φύλλο της 8ης Ιουνίου 2010 της εφημερίδας Ελεύθερος Κόσμος.

πηγη:http://www.e-grammes.gr/article.php?id=4405

ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΚΡΗΤΩΝ

Το βασικό συμπέρασμα (Α. Πουλιανός, 1971, 1999) είναι ότι ο σύγχρονος πληθυσμός της Κρήτης (σε ένα δείγμα 3.000 ατόμων) και όλου του Αιγαίου μαζί με την ενδοχώρα της Θράκης και της Μ. Ασίας έμεινε αναλλοίωτος τουλάχιστον από τη Μινωϊκή εποχή και ανήκει στον αυτόχθονα Αιγαιακό ανθρωπολογικό τύπο. Οι μεταναστεύσεις που έγιναν σε διάφορα χρονικά διαστήματα επέφεραν ελαφρές αλλαγές, αλλά δεν άλλαξαν την μορφολογία του αρχικού τύπου. Οι επιδράσεις δεν ξεπερνούν το 1-3 % και αυτή η ομοιογένεια προδίδει πάλι το γηγενές των κατοίκων γενικότερα της λεκάνης του Αιγαίου, τουλάχιστον από την Μεσολιθική εποχή, δηλ. πριν από 15.000 χρόνια.


μετά το 1987 ο Ιταλός καθηγητής ανθρωπολογίας Τζ. Φακίνι ανακοίνωσε στο 2ο Παγκόσμιο Συνέδριο Παλαιοανθρωπολογίας στο Τορίνο την ύπαρξη ανθρώπινου σκελετού από την Κρήτη 50.000 ετών, ο οποίος μάλιστα παρουσιάζει τη μορφολογία του σύγχρονου (Homo sapiens) και όχι του νεαντερτάλειου ανθρώπου. Η είδηση ουδέποτε έφτασε στα ελληνικά ΜΜΕ, καθόσον το υπουργείο Πολιτισμού επέδειξε μέχρι στιγμής τη συνηθισμένη του αδιαφορία.

Το 1999 στο ιατρικό περιοδικό Tissue Antigens (Αντιγόνα Ιστών, τ. 53, Ιανουάριος) δημοσιεύεται ένα αιματολογικό άρθρο σχετικά με την καταγωγή των Κρητών. Βασικό συμπέρασμα ότι… οι Κρήτες συγγενεύουν περισσότερο με τους Βέρβερους, τους Σημίτες και τους Γιαπωνέζους παρά με τους υπόλοιπους Έλληνες (οι οποίοι έφτασαν από κάπου βόρεια πριν από 4000 χρόνια στην Ελλάδα) και ότι… έτσι είναι πιθανή η αφρικανική και μεσανατολική καταγωγή των Κρητών πριν από 10.000 χρόνια. Το άρθρο υπογράφουν 7 Ισπανοί μαζί με 3 Έλληνες καθηγητές ιατρικής και δυστυχώς καταλήγουν αβασάνιστα στα συμπεράσματά τους αφού αντιπροσωπεύονται μόνο 135 κάτοικοι τού νησιού και μελετάται μόνο το γονίδιο HLA. Επίσης, κινούνται αντιδεοντολογικά, χωρίς δηλαδή να ληφθεί υπόψη η προηγούμενη και φυσικά πιο σίγουρη μεθοδολογικά ανθρωπολογική βιβλιογραφία (ο φαινότυπος, δηλ. τα εξωτερικά ανθρωπολογικά γνωρίσματα αντιπροσωπεύουν χιλιάδες γονίδια). Έτσι, στη βιβλιογραφία τους δεν απαντάται και το έργο του Α. Μούραντ (“Η κατανομή των ανθρώπινων ομάδων αίματος και άλλοι πολυμορφισμοί”, εκδ. Οξφ., 1976, σελ. 1055 ), όπου αναφέρεται ότι δεν είναι αξιόπιστη η μελέτη του γονιδίου HLA, γιατί με βάση αυτό βγήκε το αβάσιμο συμπέρασμα ότι οι Βάσκοι, οι Ισλανδοί και οι Κονγκολέζοι συγγενεύουν μεταξύ τους περισσότερο από οποιουσδήποτε άλλους πληθυσμούς. Μπορεί να σημειωθεί πάντως ότι ήδη από το 1965 που δεν είχαν ακόμα καν ξεκινήσει οι βιο-μοριακές συγκριτικές μελέτες τού ανθρώπινου DNA, είχαν ξεφυτρώσει ανάλογες απόψεις, τις οποίες ακολούθησαν κι άλλες, παραδόξως συντονισμένες στην ίδια κατεύθυνση (Π.χ. πρβλ. NEW YORK TIMES – “Cretans labeled non-Greek people”, 17/4/1966), παρά τις αντίθετες δημοσιεύσεις οκτώ Ελληνικών εφημερίδων της 15/4/1966, όπως της Καθημερινής: Ο πληθυσμός της Κρήτης έμεινεν αναλλοίωτος ανθρωπολογικώς ήδη από της νεολιθικής εποχής.

Από τις ιστορικές, γλωσσολογικές και αρχαιολογικές αναφορές των πιο πάνω αιματολόγων αρθρογράφων, γίνεται φανερό ότι δεν είναι γνώστες ανάλογων ζητημάτων και ότι ακροβατούν σε ένα ιδιότυπο συνοθύλευμα αναπόδεικτων υποθέσεων. Για παράδειγμα, αναφέρουν ότι: όταν αποξηράνθηκε η Σαχάρα προ 10.000 ετών, ίσως οι Βέρβεροι μετανάστευσαν στην Κρήτη και δημιούργησαν το Μινωϊκό πολιτισμό. Δηλαδή, αντί να κοιτάξουν (οι Βέρβεροι) πώς θα επιβιώσουν, έφτιαξαν πλοία, όσοι πρόλαβαν, και μετανάστευσαν μαζικά; Δεν προβληματίστηκαν καν οι αρθρογράφοι μήπως οι θαλασσοκράτορες Κρήτες ταξίδευαν αντίστροφα, όπως αναφέρουν πάμπολλες πηγές; Εξάλλου προ 10.000 ετών ήταν η εποχή των τελευταίων κατακλυσμών; Η Σαχάρα αποξηράνθηκε προ 5.500 ετών (βλ Σάρα Σίμπσον, Scientific American Oct. 1999). Εάν δεν ήταν παροιμιώδες το συχνά ευφάνταστο όσων δεν έχουν την παιδεία να ασχολούνται σφαιρικά με ανάλογα θέματα, θα μπορούσε κανείς να εκλάβει τα πάρα πάνω ότι έχουν ανάλογες με της Κύπρου σκοπιμότητες, και όχι απλά σαν ένα κακόγουστο αστείο. Φέρνουμε όμως σαν παράδειγμα το παραπάνω άρθρο από το Tissue Antigens για να καταφανεί πόσο εύκολο είναι κάποιος, σκόπιμα ή μη, άσχετος να λαθέψει. Μόνο που είναι λυπηρό στο κατώφλι της 3ης χιλιετίας να υπάρχουν επιστημονικά περιοδικά που δημοσιεύουν άκριτα τέτοια «πονήματα».

ΠΗΓΗ:
http://eoniaellhnikhpisti.blogspot.com/

ΟΙ ΚΡΗΤΕΣ ΣΤΟ ΠΛΕΥΡΟ ΤΗΣ ΜΑΡΤΥΡΙΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΜΑΣ.

«Ο τόπος μας και οι άνθρωποι του, ενώθηκαν στον κοινό αγώνα για την ανεξαρτησία της Κύπρου πριν 35 χρόνια.

Στον Μηνά Γιαννακάκη και στους άγνωστους ακόμη συντοπίτες μας, που θυσιάστηκαν στην Κύπρο.

Ο Μηνάς γεννήθηκε εδώ στον Άγιο Ιωάννη Φαιστού.

Γόνος φτωχής οικογένειας που αναγκάστηκε να εργαστεί από μικρός.

Στο τέλος του 1972 κατατάχτηκε στρατιώτης στο κέντρο Καλαμάτας και τον Ιανουάριο του 1973 παρουσιάστηκε στο 9ο Σύνταγμα Πεζικού.

Μετατέθηκε στην Ελληνική Δύναμη της Κύπρου τον Ιανουάριο του 1974.

Η 16η Αυγούστου 1974 ήταν η αποφράδα μέρα.

Η ημέρα του θανάτου του, χτυπημένος από τη ριπή πυροβόλου όπλου, μαχόμενος στην πρώτη γραμμή.
Ο δικός μας άνθρωπος, έπεσε στο ύψωμα Α’ στην Λευκωσία, κατά τις επιχειρήσεις εναντίον των Τούρκων,
διατελών ως Δεκανέας στον 4ο Λόχο της ΕΛΔΥΚ σε διατεταγμένη υπηρεσία.
Από εκείνη την ημέρα τα ίχνη του χάθηκαν. Ποτέ τα οστά δεν επέστρεψαν στην οικογένεια του.
 Η αγωνία και η αναζήτηση των δικών του δε σταμάτησε ποτέ, ωσότου τον Φεβρουάριο του 2008 τα οστά του ταυτοποιήθηκαν και γύρισαν στη γη που τον γέννησε.
  Ας είναι αιώνια η μνήμη του και όλων εκείνων που θυσιάστηκαν για το ιδανικό της ελευθερίας»

Από 500.000 κατοίκους που είχε το νησί πριν τον πόλεμο, μετά τα όσα πέρασε έφθασε τους 50.000.

Από το 1333 οι Τούρκοι προσπαθούσαν να καταλάβουν το νησί. Ωστόσο δεν μπόρεσαν να καταλάβουν το νησί εκτός από το Ρέθυμνο και κάποια χωριά που λεηλάτησαν το 1538.

Η γεωγραφική θέση και τα άφθονα προϊόντα που παράγει η Κρήτη έκαναν τους Τούρκους να την θέλουν όλο και περισσότερο, έτσι το 1645 αποφασίστηκε η κατάληψή της. Στις 23 Ιουνίου 1645 έφθαναν στην Κρήτη 100 πολεμικά πλοία, 350 μεταγωγικά, 50.000 στρατιώτες με αρχηγό τον Γιουσούφ πασά και τον Μουράτ αγά. Αποβιβάστηκαν χωρίς ουσιαστική αντίσταση στα Χανιά, εκεί που σήμερα βρίσκεται η Ορθόδοξη Ακαδημία Κρήτης, όπου έκαψαν και λεηλάτησαν την μονή.

Στην συνέχεια συγκρούστηκαν με τους Ενετούς στο νησάκι Θοδωρού όπου μετά από 4 ώρες σκληρής μάχης οι Ενετοί ανατινάχτηκαν παίρνοντας μαζί τους πολλούς Τούρκους όπως στην μονή Αρκαδίου μετέπειτα. Οι Τούρκοι προχώρησαν και πολιόρκησαν το φρούριο των Χανίων από στεριά και θάλασσα. Οι πολιορκημένοι ζητούσαν βοήθεια από τον Ενετικό στόλο που βρισκόταν στην Σούδα, αλλά μάταια. Η πόλη παραδόθηκε στις 22 Αυγούστου 1645 με όρους που οι Τούρκοι δεν τήρησαν. Σιγά σιγά όλος ο νομός κατακτήθηκε εκτός από τα Σφακιά. Οι κατακτητές προχώρησαν στο Ρέθυμνο.
Πολλοί από τους κάτοικους πήγαν στον Χάνδακα για προστασία, όπου δεν έγιναν δεκτοί από τους Ενετούς. Στις 13 Νοεμβρίου έπεσε και το Ρέθυμνο. Γνωρίζοντας ότι το φρούριο του Χάνδακα ήταν το πιο ισχυρό κατέλαβαν πρώτα όλο το νησί και έπειτα, στις 29 Μαίου 1648 άρχισε την πολιορκία. Οι Τούρκοι δεν κατάφεραν να πολιορκήσουν από την θάλασσα όπου τροφοδοτούνταν το φρούριο με τρόφιμα και στρατιώτες αφού είχε πανευρωπαϊκό ενδιαφέρον. Οι πολιορκητές δωροδοκούσαν τους λιποτάκτες Ενετούς και έτσι ο Ενετός συνταγματάρχης Ανδρέας Μπαρότσης έδειξε τα αδύνατα σημεία του οχυρού. Το φρούριο σιγά σιγά άρχισε να χάνει την δύναμή του και στις 16 Σεπτεμβρίου 1669 παραδόθηκε με ήπιους όρους.
Οι απώλειες για όλο το νησί ήταν τρομακτικές. Από 500.000 κατοίκους που είχε το νησί πριν τον πόλεμο, μετά τα όσα πέρασε έφθασε τους 50.000. Οι πόλεις καταστράφηκαν και οι κάτοικοι εκδιώχτηκαν στα βουνά. Κάθε είδος πολιτισμού χάθηκε, ενώ η ορθοδοξία ήταν η μόνη που στήριξε τους Κρητικούς παρ’όλο που οι Τούρκοι κατέστρεφαν τις εκκλησίες ή τις έκαναν τζαμιά. Η κτηνοτροφία χάθηκε ενώ η γεωργία ήταν για τους κατοίκους ένα είδος δουλείας αφού η βαριά φορολογία έπαιρνε σχεδόν όλη την σοδειά. Στην αποδεκάτιση του λαού συνέβαλε το παιδομάζωμα όπου κάθε παιδί από 8 – 13 ετών πήγαινε με την βία και εξισλαμιζόταν ώστε να γίνει δυνάστης του λαού του.
Οι πρώτες επαναστατικές δραστηριότητες.

Όμως ο Κρητικός λαός αν και εξουθενωμένος παρουσίασε σημάδια αναζήτησης της ελευθερίας. Αρχικά με τους χαϊνηδες που ήταν αντάρτες και ζούσαν κρυμμένοι στα βουνά. Η πρώτη επαναστατική δραστηριότητα έγινε 23 χρόνια μετά από την κατάκτηση της Κρήτης με την επανάσταση του Μοτσενίγου στις 17 Ιουλίου 1692 που όμως καταπνίγηκε.
Η επανάσταση του Δασκαλογιάννη που ξεκίνησε στα Σφακιά το 1770 είχε και αυτή ατυχής κατάληξη. Όμως οι Κρητική φλόγα για την ελευθερία ολοένα και φούντωνε παρ'όλο που η δύναμη του νησιού ήταν μικρή και η απόσταση από την ηπειρωτική Ελλάδα ήταν μεγάλη. Ακόμα δεν υπήρχε ένας αρχηγός που θα οργάνωνε την επανάσταση. Η είδηση του Μεγάλου Ξεσηκωμού του Γένους έφτασε αργά στην Κρήτη από έμπορους Σφακιανούς. Στις 21 Μαΐου 1821 έγινε συνέλευση στα Σφακιά όπου αποφασίστηκε και οργανώθηκε η επανάσταση.
Οι μάχες που γίνονταν ήταν τρομερές. Οι Έλληνες ολοένα και κέρδιζαν έδαφος, με τους Τούρκους όμως για αντίποινα να σφάζουν γυναικόπαιδα. Πρώτα ελευθερώθηκε το δυτικό μέρος και σιγά σιγά οι επαναστάτες προχωρούσαν προς το κέντρο. Η έλλειψη συντονισμού και ηγέτη της επανάστασης ήταν αισθητή. Οι Κρητικοί ζήτησαν από τον Υψηλάντη να ορίσει έναν αρχηγό, μετά από κάποιες προτάσεις και αρνήσεις ορίστηκε αρχηγός ο Μιχ. Κομνηνός Αφεντούλιεφ, που αποδείχθηκε άπειρος για την Κρητική επανάσταση.
Κατάπνιξη της επανάστασης. Μωχάμετ Άλη.
Βλέποντας οι Τούρκοι ότι δεν μπορούσαν να υποτάξουν τους επαναστάτες ζήτησαν βοήθεια από την Αίγυπτο. Έτσι στις 28 Μαΐου 1822 ο Μωχάμετ Άλη μαζί με πολυάριθμο στρατό και στόλο αποβιβάστηκε ανενόχλητος στην Σούδα. Οι μάχες που γίνονταν ήταν σκληρές μιας και ο αριθμός των κατακτητών ήταν πολύ μεγάλος,όμως οι Κρητικοί δεν έπαψαν να πολεμούν γενναία. Παρά τις παρακλήσεις για βοήθεια από την υπόλοιπη Ελλάδα δεν υπάρχει καμία απάντηση.
Τον Νοέμβριο του 1822 αποφασίστηκε η αντικατάσταση του Αφεντούλιεφ από τον Εμμ. Τομπάζη που έφτασε στην Κρήτη 20 Μαΐου. Ο νέος αρμοστής όμως αποδείχθηκε μοιραίος για την εξέλιξη της επανάστασης. Ενώ οι κατακτητές δυνάμωναν από τις Αιγύπτιες δυνάμεις, η λάθος στρατηγική του Τομπάζη σιγά σιγά κατέπνιγε την επανάσταση. Στις 12 Απριλίου 1824 ο Τομπάζης έφυγε από την Κρήτη και μαζί μ’αυτόν έσβηνε η επανάσταση.
Οι μόνοι που αντιστέκονταν ήταν οι “καλησπέριδες”, οι χαϊνηδες δηλαδή που ήταν κρυμμένοι στα βουνά και έκαναν κλεφτοπόλεμο προκαλώντας σημαντικές ζημιές στα Τούρκικα στρατεύματα. Η προσφορά της Κρήτης στην εδραίωση της Ελληνικής επανάστασης ήταν μεγάλη. Για 3 χρόνια η Κρήτη κράταγε απασχολημένο τον στρατό του Μωχάμετ Άλη στο νησί χωρίς να μπορεί να επιτεθεί στην υπόλοιπη Ελλάδα. Ακόμα πολλοί ήταν οι εκπατρισμένοι Κρητικοί που βοήθησαν στην ηπειρωτική Ελλάδα. Παρ’όλα αυτά όμως οι εγκέφαλοι της Ελληνικής Επανάστασης δεν το αναγνώρισαν, όπως και πολλοί ιστορικοί μετέπειτα.
Γραμβούσα.
ΤοΦραγκοκάστελοΣτις 2 Αυγούστου 1824, 15 Σφακιανοί καταλαμβάνουν την Γραμβούσα που έγινε κέντρο των επαναστατικών επιχειρήσεων των επόμενων ετών. Η φλόγα της επανάστασης άρχισε να φουντώνει ξανά παρά τα όσα οι Κρητικοί έχουν περάσει. Πολλές ήταν οι μάχες που έγιναν όπως και οι προσπάθειες για την αναζωπύρωση της επανάστασης σε όλο το νησί.
Ο κλεφτοπόλεμος, οι νυχτερινές ενέδρες και το ταμπούρωμα στα βουνά ήταν η κύρια στρατηγική των Κρητικών. Η έλλειψη ενός ηγέτη της επανάστασης ήταν το πρόβλημα της οργάνωσης. Έτσι στις Η φλόγα της επανάστασης άρχισε να φουντώνει ξανά παρά τα όσα οι Κρητικοί έχουν περάσει. Πολλές ήταν οι μάχες που έγιναν όπως και οι προσπάθειες για την αναζωπύρωση της επανάστασης σε όλο το νησί.
5 Ιανουαρίου 1828 ο Χατζημιχάλης Νταλιάνης αποβιβάστηκε στην Γραμβούσα ως ο νέος αρμοστής. Κατά το ταξίδι του προς την Κρήτη συναντήθηκε με τον Ιωάννη Καποδίστρια όπου η στάση του ως προς την Κρητική επανάσταση ήταν ψυχρή.
Οι μάχες που έγιναν με αποκορύφωση την πολιορκία στο Φραγκοκάστελο ήταν σκληρές και άνισες μπροστά στον πολυάριθμο Τούρκικο στρατό ενώ ο Νταλιάνης σκοτώθηκε ηρωικά. Νέος αρμοστής ορίστηκε ο Γερμανός βαρόνος Ρέινεκ που έμεινε ως τον Μάρτιο του 1829 και πήρε την θέση του ο φιλοπόλεμος Χάιν. Τα χρόνια 1828 και 1829 ο αγώνας δυναμώθηκε και οι Κρητικοί απελευθέρωναν όλο και περισσότερα χωριά. Όμως το μέλλον της Κρήτης δεν διαγραφόταν από τις νίκες των Κρητικών αλλά από τους διπλωμάτες Ευρωπαίους.
Στο οριστικό πρωτόκολλο του Λονδίνου στις 30 Φεβρουαρίου 1830 όπου αποφασίστηκαν τα οριστικά σύνορα του Ελληνικού κράτους η Κρήτη δεν ήταν μέσα, με αποτέλεσμα την απογοήτευση των Κρητικών αφού ο πολυετής αγώνας δεν δικαιώθηκε. Με την παρέμβαση των Μ. Δυνάμεων έγινε ανακωχή που όμως οι Τούρκοι ποτέ δεν κράτησαν.
Αίγυπτος - Νέα διοίκηση
Στις 22 Ιανουαρίου 1831 η Κρήτη πέρασε στα χέρια των Αιγυπτίων σαν προσφορά του σουλτάνου στον Μωχάμετ Άλη για τις υπηρεσίες του. Η νέα διοίκηση του νησιού προσπάθησε να φέρει γαλήνη και ηρεμία. Όμως η βαριά φορολογία και οι αδικίες σε βάρος των Κρητικών τους έφεραν στην απόφαση για νέο ξεσηκωμό.
Με την συνθήκη των Παρισίων το 1856 οι Κρητικοί κατείχαν κάποια προνόμια που όμως πολλές φορές παραβιάζονταν. Στις 21 Αυγούστου 1866 αποφασίστηκε νέα επαναστατική δράση που βρήκε τους Κρητικούς με παλαιό οπλισμό και λιγότερους σε αριθμό από τους κατακτητές που ήταν εκπαιδευμένοι και με σύγχρονο οπλισμό. Οι Κρητικοί όμως ήξεραν τον τόπο τους πολύ καλά και μπόρεσαν να αμυνθούν και να οργανωθούν στα βουνά και στα στενά περάσματα.
Στην Αθήνα ιδρύθηκε η “Κεντρική υπέρ των Κρητών Επιτροπή” όπου βοήθησε πολύ την επανάσταση με όπλα και τρόφιμα που μεταφέρονταν με πλοία στο νησί.

 Στην Μονή Αρκαδίου έγινε μία από τις σημαντηκότερες μάχες του Κρητικού αγώνα.εκεί οι πολιορκημένοι ανατινάχτηκαν όταν οι Τούρκοι μπήκαν στην Μονή. Η μάχη αυτή μαθεύτηκε σε όλη την Ευρώπη και πολλοί βοήθησαν στην επανάσταση με κάθε τρόπο. Τον Ιανουάριο του 1869 οι Μ. Δυνάμεις ανάγκασαν την Ελλάδα να μην στέλνει βοήθεια στο νησί.

Την Άνοιξη του 1877 ξέσπασε πόλεμος ανάμεσα στην Ρωσία και την Τουρκία με αποτέλεσμα την οργάνωση των Κρητών όπου τον Οκτώβριο του 1878 υπογράφηκε η σύμβαση της Χαλέπας που έδινε κάποια σημαντικά προνόμια στους Κρητικούς όχι όμως την πολυπόθητη ένωση με την Ελλάδα. Τότε μεταξύ των Κρητικών ξέσπασε διχόνοια και χωρίστηκαν σε δύο κόμματα των Φιλελευθέρων και των Συντηρητικών.
Οι Τούρκοι εκμεταλλευόμενοι την κατάσταση εξέδωσαν φιρμάνι όπου καταργούσαν πολλά από τα προνόμια. Η παρέμβαση των Μ. Δυνάμεων ήταν ανθελληνική, αφού με τα κανόνια τους χτύπησαν τους Έλληνες στο Επαναστατικό Στρατόπεδο του Ακρωτηρίου και πρόσφεραν βοήθεια στους πολιορκημένους Τούρκους. Έτσι οι Κρητικοί δέχτηκαν την αυτονομία.

Αγώνας για την ένωση. Ηρωική ήταν η πράξη του Σπύρου Καγιαλέ όπου όταν οι Ευρωπαίοι έσπασαν τον ιστό της σημαίας, αυτός έκανε το σώμα του ιστό για να κρατηθεί η σημαία ψηλά.

 Στις 2 Νοεμβρίου 1898 ο τελευταίος Τούρκος στρατιώτης εγκαταλείπει το νησί.
Η άφιξη του πρίγκιπα Γεωργίου ως ύπατου αρμοστή των Μεγάλων δυνάμεων άνοιξε τον δρόμο προς την δικαίωση του πολυετή Κρητικού αγώνα. Ο νέος αρμοστής εγκαταστάθηκε στο προάστιο Χαλέπα των Χανίων και είχε κύριο μέλημα την σωστή λειτουργία της Κρήτης μετά την αυτονομία. Έτσι σχηματίστηκε κυβέρνηση και σύνταγμα με τον Ελ. Βενιζέλο ως υπουργό δικαιοσύνης.
Η παρουσία των μεγάλων δυνάμεων ήταν έντονη αφού κατείχαν τις κυριότερες πόλεις. Ακόμα η ένωση του νησιού με την υπόλοιπη Ελλάδα δεν φαινόταν, ενώ κάθε μια από τις μεγάλες δυνάμεις είχε συμφέροντα στο νησί. Έτσι επήλθε ρήξη μεταξύ του νέου αρμοστή και του Ελ. Βενιζέλου όπου υποχώρησε μετά τα συκοφαντικά δημοσιεύματα στον Αθηναϊκό τύπο που ήταν έργο του πρίγκιπα.
οστρατηγείοτουΕλΒενιζέλουστοΘέρισοΟ Ελ. Βενιζέλος όμως οργανώθηκε και με την υποστήριξη σημαντικών προσωπικοτήτων της Κρήτης κήρυξε στο Θέρισο επανάσταση. Εκεί οργανώθηκε “Προσωρινήν Κυβέρνησιν Κρήτης” η οποία τύπωσε εφημερίδα, γραμματόσημα και έκανε εσωτερικό δάνειο 100.000 δρχ. Οι μικροσυρράξεις ήταν αναπόφευκτες και τον Νοέμβριο του 1905 υπεγράφη στις Μουρνιές πρωτόκολλο τερματισμού της επανάστασης με θρίαμβο του Βενιζέλου. Νέος αρμοστής ορίστηκε ο Αλεξ. Ζαΐμης τον Δεκέμβριο 1906. Στις 24 Σεπτεμβρίου η κυβέρνηση της Κρητικής Πολιτείας εξέδωσε ψήφισμα όπου υπήρχε η ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα, όμως δεν αναγνωρίστηκε από την Ελληνική κυβέρνηση.
Ο πόθος για την ένωση ήταν μεγάλος και όταν υψώθηκε Ελληνική σημαία στο φρούριο Φιρκά οι μεγάλες δυνάμεις ενοχλήθηκαν και τον Αύγουστο του 1909 αποβιβάστηκαν 250 άνδρες και έκοψαν τον ιστό της σημαίας που υπήρχε πάντα όμως στις καρδιές των Κρητικών. Η ανάληψη της διακυβερνήσεως της Ελλάδας από τον Ελ. Βενιζέλο έδωσε ελπίδες για την ένωση. Όμως ο Βενιζέλος σαν σωστός πολιτικός περίμενε την κατάλληλη στιγμή που θα ενεργούσε αφού γνώριζε ότι η θέση του ήταν λεπτή.
Έτσι την 1η Οκτωβρίου 1912 και ύστερα από την κύρηξη πολέμου της Ιταλίας στην Τουρκία ο Ελ. Βενιζέλος κάλεσε τους Κρήτες βουλευτές να λάβουν μέρος στη συνεδρίαση της Ελληνικής βουλής όπου ανακοινώθηκε το ένα κοινοβούλιο για Ελλάδα και Κρήτη. Όμως η αυτονομία συνέχιζε μέχρι την νίκη των βαλκανικών πολέμων όπου άνοιξε ο δρόμος για την ένωση.

 Η επίσημη ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα έγινε την 1η Δεκεμβρίου 1913 όπου υψώθηκε στον Φιρκά η Ελληνική σημαία.   

92 νεκροί από τροχαία στην Κρήτη το 2009

Στους 92 ανέρχονται οι νεκροί στην Κρήτη από τις αρχές του έτους, σύμφωνα με το διευθυντή της ΕΛΠΑ και πρόεδρο του Εθελοντικού Συλλόγου Πρόληψης Τροχαίων Ατυχημάτων (Ε.ΣΥ ΠΡΟ.ΤΑ) Γιάννη Λιονάκη. «Σε αυτούς συμπεριλαμβάνονται και άνθρωποι που κατέληξαν πέντε ή επτά μήνες μετά, ενώ νοσηλεύονταν» ανέφερε.
Χθες με πρωτοβουλία του Συλλόγου τελέστηκε αρχιερατικό μνημόσυνο στο Μητροπολιτικό Ναό του Αγίου Μηνά, στη μνήμη των ανθρώπων που «έσβησαν» στην άσφαλτο.

ΓΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΗΝ ΤΙΜΗ

Ο Μακεδονικός Αγώνας όντως υπήρξε η αφετηρία των νικηφόρων απελευθερωτικών αγώνων του 1912-1913 και η δικαίωση δεν άργησε να έρθει. Και στους πολέμους αυτούς οι Κρητικοί δεν έμειναν ουδέτεροι και αμέτοχοι, ανεξάρτητα αν η Κρήτη- Η Κρητική Πολιτεία- βρισκόταν ακόμη κάτω από την επικυριαρχία του Σουλτάνου και οι Κρητικοί παρέμειναν εντός εισαγωγικών «Τούρκοι υπήκοοι». Όμως, στην Κρήτη η επιστράτευση προχωρούσε παράλληλα με εκείνην (17 Σεπτεμβρίου 1912) στην υπόλοιπη χώρα και μέχρι τις 27 Σεπτεμβρίου συγκροτήθηκαν 16 λόχοι, οι οποίοι μόλις κηρύχθηκε ο πόλεμος μεταφέρθηκαν στον Πειραιά. Με αυτούς και άλλους που στάλθηκαν στη συνέχεια από την Κρήτη συγκροτήθηκαν στην Αθήνα τέσσερα Τάγματα Κρητών, από τα οποία τα τρία αποτέλεσαν το Ανεξάρτητο Σύνταγμα Κρητών που διατέθηκε στο Στρατό Ηπείρου και το 4ο Τάγμα στο Στρατό Θεσσαλίας, ως Ανεξάρτητο Τάγμα.

Στις 5 Οκτωβρίου που κηρύχθηκε ο Α΄ Βαλκανικός Πόλεμος, το Ανεξάρτητο Σύνταγμα Κρητών έφθασε με πλοία στον Πειραιά. Οι Κρητικοί παρήλασαν παρατεταγμένοι, ευθυτενείς, αγέρωχοι προς την Αθήνα και έγιναν αντικείμενο θερμών εκδηλώσεων σε ένα παραλήρημα εθνικού ενθουσιασμού. Ας μη ξεχνάμε ότι οι Κρητικοί είχαν γίνει θρύλος στην ελληνική συνείδηση για τις ατελείωτες επαναστάσεις τους (πάνω από 30). Και βέβαια, ένιωθαν να τους συνοδεύει η αίγλη του Κρητικού Πρωθυπουργού Ελ. Βενιζέλου, ο οποίος αποτελούσε έναν ισχυρό πόλο έλξης για κάθε Κρητικό. Μάλιστα, ο ίδιος ο Βενιζέλος στις 14 Οκτωβρίου 1912, παράδωσε στον Διοικητή Αντισυνταγματάρχη Πεζικού Λάμπρο Συνανιώτη τη σημαία του Συντάγματος και υπήχθη στον Στρατό Ηπείρου, όπου έλαβε μέρος στις μάχες Πέντε Πηγαδιών (24-27 Οκτ.), Πεστών (29 Οκτ.), και από το Δεκέμβριο 1912 μέχρι τις 21 Φεβρουαρίου 1913 στις θρυλικές και φονικές μάχες Αετοράχης, Μανωλιάσας και Μπιζανίου. Ο Κωστής Καπιδάκης, εθελοντής φοιτητής της Νομικής στον «Ιερό Λόχο Κρητών Φοιτητών» και μετέπειτα προϊστάμενος της Γραμματείας του Εφετείου Κρήτης γράφει: «Εκ των 1400 ανδρών του Τάγματος που είχε ενταχθεί ο Λόχος Φοιτητών έμειναν ζώντες 567. Οι λοιποί 833 είχαν πέσει στο πεδίο της Μάχης και το Τάγμα οργανώθηκε σε Διλοχία»



Ο «ΙΕΡΟΣ ΛΟΧΟΣ ΚΡΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ» υπαγόταν στο 1ο Τάγμα Κρητών του Ανεξάρτητου Συντάγματος Κρητών. Ο ιερολοχίτης Ιωάννης Κ. Χατζιδάκης, και μετέπειτα γεοπόνος, στο βιβλίο του «Ηρώον Πολεμιστών» το 1927, μας δίνει μια πλήρη και συνοπτική εικόνα της οργάνωσης και της δράσης αυτού του ηρωικού λόχου. Γράφει:

«Ο κρητικός Εθελοντικός Λόχος απετελέσθη εκ 250 φοιτητών και σπουδαστών, οίτινες εγκαταλείψαντες τα μαθητικά θρανία, έσπευσαν αμέσως μετά την κήρυξιν των Βαλκανικών Πολέμων αυθορμητως να χύσωσιν και αυτοί το αίμα των ως Ιερολοχίται του 1821, υπέρ της απελευθερώσεως των υπό τον Τουρκικόν Ζυγόν στεναζόντων αδελφών μας.

Έλαβον μέρος απ’ αρχής μέχρι τέλους εις την γιγαντομαχίαν του Ηπειρωτικού Αγώνος. Διεδραμάτισαν κύριον ρόλον εις την μάχη των Πεστών, κυριεύσαντες και δύο πυροβολα- πρώτοι εισελθόντες εις Πεστά...

Η 21η Φεβρουαρίου 1913,ημέρα παραδόσεως του Μπιζανίου, εύρεν αυτούς απέναντί του και εις απόστασιν 200 μόλις μέτρων. Αλλά και το έγγραφον της παραδόσεως των Ιωαννίνων κατατέθη εις χείρας των. Και δι’ αυτών, μεταβιβάσθη εις Γενικόν Αρχηγείον...

Εις τον Δεύτερον Βαλκανικόν Πόλεμον, τον κατά της Βουλγαρίας, εισήλθον εις Ξάνθην και Γκιουμουλτζίναν (Κομοτηνή). Διέτρεξαν μέγα μέρος της Μακεδονίας και της Θράκης.

Έφθασαν νικηταί μέχρι της Ροδόπης και πέραν του Νευροκοπίου, ότε επρόλαβεν την προέλασίν των η συνθήκη ειρήνης- διότι άλως, θα εισήρχοντο εις Σόφιαν...

Ο Λοχαγός των Πέτρος Σαλταμπάσης, εφονεύθη εις Μπιζάνι. Ο διοικητής του Τάγματος Σταύρος Ρήγας, ετραυματίσθη εν μέσω αυτών.

Αι απώλειαι του Λόχου Κρητών Φοιτητών εις νεκρούς, τραυματίας και θανόντας εκ των κακουχιών του πολέμου, υπερέβησαν τους 160 εκ των 250 που αποτελούν αρχικώς το σύνολον.»[14]



Το 4ο Τάγμα Εθελοντών Κρητικών με Διοικητή τον Ταγματάρχη Γεώργιο Π. Κολοκοτρώνη, εγγονό του Θ. Κολοκοτρώνη,[15] (σκοτώθηκε στις 12 Ιουλίου 1913, μαχόμενος στην Άνω Τσουμαγιά), διατέθηκε στο Στρατό Θεσσαλίας, στην VII Μεραρχία. Πολέμησε ηρωικά στα Στενά της Πέτρας, στην απελευθέρωση της Κατερίνης (15 Οκτ. 1912), στη Μάχη των Γιαννιτσών (19-20 Οκτ.1912) και ήταν το πρώτο Τάγμα που εισήλθε στη Θεσσαλονίκη στις 26 Οκτωβρίου 1912, ως εμπροσθοφυλακή της Μεραρχίας.[16]



Στο Τάγμα αυτό υπηρετούσε και ο Ανθ/γος Ιωάννης Αλεξάκης (1885-1985), μετέπειτα Αντιστράτηγος (μια εξαίρετη στρατιωτική και συγγραφική φυσιογνωμία). Κατά το Β’ Βαλκανικό Πόλεμο το τάγμα έλαβε μέρος στη Μάχη του Κιλκίς- Λαχανά (19- 21 Ιουνίου 1913), ενταγμένο στην VI Μεραρχία. Επίσης, έλαβε μέρος στην απελευθέρωση του Σιδηροκάστρου (26-27 Ιουνίου 1913) και έφθασε μέχρι Τσουμαγιά (12-14 Ιουλίου 1913). Οι απώλειες του τάγματος αυτού ήταν οι μεγαλύτερες από όλες τις άλλες αντίστοιχες μονάδες του Ελληνικού Στρατού (από τους 1000, επέζησαν μόνο 50!) του ελληνικού στρατού.



Αποκορύφωμα της συμμετοχής και της συμβολής των Κρητικών για την απελευθέρωση της Μακεδονίας και της Ηπείρου κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους 1912- 1913 αποτελούν και οι μαθητές του Γυμνασίου Χανίων[17]. Στον προαύλιο χώρο του 1ου Γυμνασίου Χανίων υπάρχει το μνημείο που απαθανατίζει τους 40 νεκρούς μαθητές.



Στις τρεις πλευρές του μνημείου είναι χαραγμένα τα ονοματεπώνυμα των μαθητών και στην πρόσοψη οι παρακάτω στίχοι:



«ΓΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΤΗΝ ΤΙΜΗ

ΜΕ Τ’ ΑΡΜΑΤΑ ΣΤΟ ΧΕΡΙ

ΕΤΡΕΞΑΜΕ ΑΠ’ ΤΟ ΣΚΟΛΕΙΟ

ΣΤΑ ΣΚΛΑΒΩΜΕΝΑ ΜΕΡΗ.



ΜΑ ΒΟΛΙ ΜΑΥΡΟ ΞΕΣΚΙΣΕ

ΤΑ ΣΤΗΘΗ ΜΑΣ ΜΙΑ ΜΕΡΑ

ΣΤΗΣ ΜΑΧΗΣ ΤΟΝ ΑΝΑΒΡΑΣΜΟ

ΓΙΑ ΤΗ ΓΛΥΚΕΙΑ ΜΗΤΕΡΑ



ΑΔΕΡΦΙΑ ΜΙΜΗΘΗΤΕ ΜΑΣ

ΣΑΝ ΤΟ ΖΗΤΑ Η ΠΑΤΡΙΔΑ

ΤΟΝ ΝΙΚΗΤΗ Ο ΘΑΝΑΤΟΣ

ΕΙΝΕ ΧΑΡΑ ΚΙ ΕΛΠΙΔΑ»